Ekspozycja "Cela Konrada" otwarta w Wilnie

Adam Mickiewicz zostawił niewiele wskazówek dotyczących celi Konrada, głównego bohatera III części Dziadów. Jedynie w didaskaliach do Prologu wyraźnie umieścił akcję dramatu i samą celę:

"W WILNIE PRZY ULICY OSTROBRAMSKIEJ, W KLASZTORZE KS.KS. BAZYLIANÓW, PRZEROBIONYM NA WIĘZIENIE STANU".

Niestety, klasztor oo. Bazylianów został niedawno zamieniony na nowoczesny hotel, a na ekspozycję, której przygotowanie powierzono Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, obecni właściciele przeznaczyli niewielkie pomieszczenie w nowym budynku znajdującym się pomiędzy dawnym kościołem unickim św. Trójcy a zabudowaniami klasztornymi.

Autorzy wystawy nie zamierzali włączać się w sięgający lat dwudziestych XX wieku spór wokół usytuowania celi, w której więziony był Adam Mickiewicz, wiedząc, iż w roku 1867 klasztor oo. Bazylianów uległ gruntownej przebudowie. Nie rozstrzygają więc, czy rację miał Antonii Łuckiewicz, który w książce Prawda o celi Konrada, wydanej w Wilnie w 1923 roku, umieszcza celę w przybudówce łączącej klasztor z kościołem unickim, czy też profesor Stanisław Pigoń, który w publikacji Cela Konrada, wydanej w Wilnie w 1921 roku, wskazywał na południowe skrzydło zakonu bazylianów, gdzie na pierwszym piętrze w linii wyburzonego korytarza, łączącego niegdyś klasztor z kościołem, miała znajdować się cela Adama Mickiewicza.

Gorąca polemika między Antonim Łuckiewiczem, prezesem Białoruskiego Towarzystwa Naukowego, a polskimi profesorami: Stanisławem Pigoniem i Juliuszem Kłosem doprowadziła do gruntownych badań fundamentów i murów klasztornych, a także szczegółowych studiów XIX-wiecznych planów i inwentarzy bazyliańskich. Spór nie został wprawdzie jednoznacznie rozstrzygnięty, ale spowodował otwarcie w 1929 roku na pierwszym piętrze klasztoru celi Konrada i umieszczenie w niej pamiątek Mickiewiczowskich.

Dla twórców obecnej wystawy "Cela Konrada" niezwykle istotnym jest fakt ponownego otwarcia ekspozycji w tym niezwykłym miejscu, które wyznaczają osiemnastowieczne budynki poklasztorne, kościół św. Trójcy, wspaniała rokokowa brama zaprojektowana w 1761 roku przez słynnego architekta Krzysztofa Glaubitza, kościół św. Teresy oraz bliskość Ostrej Bramy. Dziedziniec klasztoru zamienionego w 1823 roku na więzienie, do którego zwożono młodzież polską z Wilna i okolic, staje się także dodatkową scenerią, a usytuowanie ekspozycji w tym właśnie otoczeniu winno mieć, szczególnie dla nas Polaków, pamiętających o symbolicznym wymiarze celi Mickiewicza-Konrada, niezwykle istotne znaczenie, kończąc rozpoczęte jeszcze w ubiegłym wieku, burzliwe polemiki.

Wystawa "Cela Konrada" prezentuje biografię Adama Mickiewicza od chwili jego przybycia do Wilna oraz dzieje śledztwa prowadzonego przez senatora Nowosilcowa, zakończonego wyrokiem cara Aleksandra I z dnia 14/26 sierpnia 1824 roku, skazującym Poetę na zesłanie do guberni rosyjskich. Zaprojektowana w nowoczesny sposób z wykorzystaniem multimediów wystawa ukazuje z jednej strony profesorów i prześladowanych studentów Uniwersytetu Wileńskiego, z drugiej zaś członków Komisji Śledczej, którzy przyczynili się do uwięzienia i zesłania młodzieży. Nastrój wnętrza tworzą zabite deskami okna, o których wspomina Suzin z III części Dziadów: "Ja mam u okna parę drewnianych firanek" i laserunki na ścianach tworzące charakterystyczne zacieki, kontrastujące z zewnętrznym wyglądem budynku pokrytego nową, czerwoną blachą oraz wyposażonego w plastikowe drzwi i okna.

Druga część wystawy to scenografia teatralna pokazująca celę Konrada, do której można jedynie zajrzeć przez zakratowany otwór w drzwiach, wykonanych według rysunku Tomasza Zana. Prycza ze słomą przykryta derką, proste drewnie sprzęty, naczynia i paląca się świeca tworzą nastrój dramatu Adama Mickiewicza.

Koncepcję wystawy i scenariusz przygotowała Jolanta Pol, kustosz Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, projekt ekspozycji i scenografii - Dariusz Kunowski, asystentem wystawy jest kustosz Piotr Prasuła, a jej realizacją zajął się Jakub Kamiński.

Nadzór merytoryczny nad ekspozycją pełnić będzie Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie i Muzeum Adama Mickiewicza przy Bibliotece Uniwersyteckiej w Wilnie.

Przygotowana z inicjatywy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, wystawa "Cela Konrada" została otwarta 29 maja br.

Jolanta Pol

Ambasador R.P. na Litwie Janusz Skolimowski, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego Tomasz Merta, Dyrektor Muzeum Literatury im. A. Mickiewicza w Warszawie Janusz Odrowąż- Pieniążek, dyrektor Muzeum Adama Mickiewicza w Wilnie Rimantas Salna, aktorka teatru "Studio" Irena Jun oraz właściciele hotelu Wiktor Czerniszuk i Agafij Airatitian.