ANTOLOGIA KOTA
Wystawa czynna od 1 IV do 7 IX 2007r.

Większość wystaw prezentowanych w Muzeum Literatury ma charakter ekspozycji monograficznych, przedstawiających życie i twórczość wybranego pisarza. Założeniem wystawy „Antologia kota” jest wyjście od tematu, który łączy pisarzy wielu epok i krajów, uprawiających najróżniejsze gatunki literackie, począwszy od bajki, skończywszy na powieści. Temat, wbrew pozorom, jest poważny, bowiem kot zajmuje w literaturze (i na kanapie) miejsce eksponowane szczególnie, co wynika zapewne z jego silnie akcentowanego indywidualizmu. Nam pozostało sprostać wyzwaniu Jeana Cocteau, który stwierdził:

Człowiek jest na tyle cywilizowany,

Na ile potrafi zrozumieć kota

Kot jest stworzeniem wyrafinowanym, wymagającym – taka też jest prezentowana na wystawie literatura i sztuka.

Sięgnęliśmy do dzieł wybitnych pisarzy, postaraliśmy się o niebanalną aranżację plastyczną.

Wystawę adresujemy do licznej rzeszy wielbicieli kotów, a także do ich zagorzałych wrogów (a nuż zmienią zdanie…). Wszystkich wszakże powinna połączyć literacka metafora, która skłania do refleksji nad własnym życiem-

choćby takiej , jaką wyraził Jarosław Marek Rymkiewicz:

                        Koty pisały moje wiersze

                        Piosenki ody tarantele

                        Bo miały horyzonty szersze

                        Ja innych zajęć miałem wiele

            Wystawę otwieramy w marcu (!) i będzie można ją zwiedzać jeszcze podczas wakacji. Mamy nadzieję , ze dla wszystkich wycieczka do muzeum tropem miękkich kocich łap będzie radosna i zachęcająca…

W celu niejakiego uporządkowania złożonej problematyki, wystawę zaaranżowano według następujących haseł:

HISTORIA KOTA

LITERATURA KOTA

TEATR KOTA

MIŁOŚĆ KOTA I DO KOTA

SPIŻARNIA KOTA

SZTUKA KOTA

zaś wszystkie wątki łączy

ANEGDOTA KOTA

Ten temat- spinacz wprowadzono w sali pierwszej i jednocześnie ostatniej, gdyż wystawa została zbudowana na planie koła.

Zaraz przy wejściu zostało umieszczone lustro, tuż obok maski ilustrujące kocie charaktery. Inspiracją są cytaty z Kotów Eliota – można je odczytać i przymierzając maski, zdecydować, z którą nam do twarzy.

Musimy poruszać się ostrożnie, bo śledzą nas tajemnicze kocie oczy. Przy wyjściu z sali pojawia się cytat wyjaśniający przesłanie wystawy.. ale o tym na końcu. Tymczasem inspirowani jedną ze złotych myśli, jak choćby tą:

miauczenie jest srebrem

mruczenie jest złotem

wchodzimy do schodkach do sali następnej zatytułowanej

HISTORIA KOTA

            Historia domestykacji zwierzęcia o nazwie systematycznej Felis silvestris catus jest opisana w encyklopedii, do której odsyłamy osoby o temperamencie naukowców. My podążamy za drogowskazami literackimi. Miron Białoszewski napisał: Koty pochodzą z Egiptu. Nasza Mizia też.

            Jak nam wiadomo, kot udomowił się ok. 4000 p.n.e. w Nubii, a od około 2000 hodowano go powszechnie w Egipcie. Początkowo był przedmiotem kultu, później zaczęto go wykorzystywać do bardziej pospolitych celów.

Wyniesienie wszakże nastąpiło –zdecydowaliśmy się więc przypomnieć czasy kociej świetności. W przezroczystej piramidzie została umieszczona figurka kotki Bastet – bogini miłości i tańca. Profesjonalny opis brzmi : Kot – święte zwierzę bogini Bastet, brąz VII – IV wiek p.n.e.

Eksponat będący własnością Muzeum w Wilanowie udostępniono nam za pośrednictwem depozytariusza – Muzeum Narodowego; stąd pochodzi także naukowa nota umieszczona obok piramidy.

W tym miejscu warto jeszcze tylko przypomnieć, że w starożytnym Egipcie zabicie kota było karane śmiercią.

             W kolejnej sali zatytułowanej LITERATURA KOTA

 prezentujemy światową i polską literaturę przedmiotu: bajki, powiastki dydaktyczne, fraszki, powieści ( także kryminalne), poezję, epistolografię.

            Polska w konkurencji ze światem wypada nie najgorzej.

Oto kilka nazwisk ze strony Świata:

Ernst Hoffman, Guillaume Apollinaire, Charles Baudelaire, Edgar Allan Poe, Ernest Hemingway, T. S. Eliot, Rudyard Kipling, Michaił Bułhakow, Josif Brodski, Lewis Carroll

I ze strony Polski:

Jan Kochanowski, Szymon Szymonowic, Ignacy Krasicki, Maria Konopnicka, Józef Wittlin, Tadeusz Konwicki, Joanna Chmielewska, Halina Poświatowska, Krzysztof Kamil Baczyński, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, Jarosław Marek Rymkiewicz.

Obok gablot umieszczono pulpity z wybranymi tekstami Marii Konopnickiej Zbigniewa Herberta, Charlesa Baudelaire’a, Juliana Tuwima, Tadeusza Konwickiego, Wisławy Szymborskiej , Jarosława Marka Rymkiewicza.

Wyżej  ulatują natchnione myśli Appolinaire’a, Cocteau, Rymkiewicza, Puszkina. Salę porządkuje Adres pewnego Anglika autorstwa Juliana Tuwima:

            Mr.A.A. Cottquidva

            SHAREBURE

            Oby 2

Kolejna przestrzeń

została zagospodarowana przez teatr.

Miejsce szczególne zajmuje Behemot- jeden z bohaterów słynnej powieści Michała Bułhakowa .Na siatce umieszczono fotosy z różnych inscenizacji „ Mistrza i Małgorzaty”

Została tu także zaaranżowana scena teatralna, a znad parawanów zerkają wypożyczone z teatrów kocie kukły.

Ważnym znakiem jest przeistoczenie Behemota: …ten, który zabawiał księcia ciemności jako kot, objawił się teraz jako szczuplutki chłopak, demon- paź, najwspanialszy błazen, jakiego znał świat .

            Wielu zwiedzających zastanawia się, o kim w końcu jest ta wystawa. I o to w końcu chodzi…kotu, który leży w swoim pokoju, w żelaznym łóżeczku, w otoczeniu ulubionych przedmiotów i niezbędników (butelka z walerianą). Na ścianach wiszą pamiątkowe zdjęcia bohaterów naszej opowieści w towarzystwie najlepszych ich przyjaciół – pisarzy.

            Ta część wystawy nosi tytuł MIŁOŚĆ KOTA I DO KOTA.

Przez SPIŻARNIĘ KOTA zmierzamy do

SZTUKI KOTA

Zostały tu przedstawione prace Weroniki Naszarkowskiej – Multanowskiej powiązane napisanym przed wojną utworem ośmioletniej dziewczynki. Pomysł ten jest inspiracją powstania katalogu wystawy

W środku sali stanął wykonany przez dzieci z „ Fundacji Atelier”

Pomnik Kota.

Wracamy do omawianej już przestrzeni, w której zbiega się początek i koniec. Fragment „Kotów” Eliota jest ostatecznym wyjaśnieniem idei wystawy:

Zamiast konkluzji – krótka nota:

Poznałeś już gatunek Kota

Mój czytelniku, z wielu stron

I wiesz, co mieści w sobie on

Oraz pojmujesz bez tłumacza

Czym Kociość jest i co oznacza.

Rzecz najważniejszą zwłaszcza wiesz:

Kot, choć – formalnie biorąc – zwierz,

To w gruncie rzeczy nasz kolega

I od nas wiele nie odbiega.

W świecie tak ludzi jak i kotów

Znajdziesz rozumnych i idiotów,

Dobrych i złych; w ujęciu szerszem

To właśnie opisałem wierszem:

Kocie Zabawy i Zadania

Zwyczaje, miejsca zamieszkania

W czym kocich imion tkwi Istota

Ale:

JAK ZWRACAĆ SIĘ DO KOTA?

Antologia Kota to temat tak obszerny, że trudno jest go wyczerpać na jednej wystawie. Mamy nadzieję, że artyści, dla których zabrakło miejsca: ludzie i ich koci właściciele, nie obrażą się na nas, lecz za przykładem Muzeum Literatury podejmą wyzwanie i przedstawią własne propozycje. 

                                                                         Maria Dorota Pieńkowska

Eksponaty prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów:

Muzeum Pałacu w Wilanowie

Muzeum Książki Dziecięcej. Dział Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy Biblioteki Głównej Województwa Mazowieckiego

Biblioteki Narodowej

Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie

Muzeum Literatury

Teatru Lalek „Pinokio” w Łodzi

Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi

Teatru Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach

Teatru Lalek „Pleciuga” w Szczecinie

Teatru Lalek „Tęcza” w Słupsku  

Sponsorem wernisażu i koncertu Agnieszki Fatygi jest PKP-Cargo S.A.